Afskipti mín af samfélagsmálum á ritvellinum hafa verið með minnsta móti það sem af er hausti og raunar miklu minni en ég myndi kjósa. Að stunda 40% meistaranám samhliða fullri vinnu og að vera á fullu í UJ og UJR tekur nefnilega alveg merkilega mikinn tíma! Það verður þó vonandi breyting þar á um áramótin.

Tvö mál, sem hafa verið í fréttum undanfarna mánuði fá mig þó til að vilja tjá mig ótæpilega.

***

Hin ofsakennda umræða um áfengisfrumvarpið svokallaða er í engu samræmi við umfang málsins – það að væra áfengi í matvöruverslanir er enginn stór hugmyndafræðilegur debat miðað við það hvernig staðan er í dag.

Það má öllum vera ljóst að aðgengi að áfengi er afar gott hérna á Íslandi, þrátt fyrir ríkiseinokunarsöluna. Vín er selt í tæplega 50 búðum í öllum helstu verslunarkjörnum landsins, en þar af hafa rúmlega 20 búðir opnað á síðustu tíu árum. Opnunartími Vínbúðanna hefur lengst og sýnileiki búðanna aukist. Víðsvegar utan þéttbýlisins er vínið selt með öðrum vörum, til dæmis í Samkaupum á Djúpavogi. Ekki hafa manni borist fregnir af því að heimamenn séu frávita af ofneyslu áfengis, þó vissulega væri það efni í athyglisverða samanburðarrannsókn.

Sömuleiðis virðist það oft gleymast að einkaaðilar hafa nú þegar mikla hagsmuni af neyslu áfengis. Einkaaðilar framleiða áfengi, flytja áfengi inn og dreifa því og einkaaðilar selja áfengi á skemmti- og veitingastöðum. Það fer því varla á milli mála að meðhöndlun áfengis, áður en það kemur í hendurnar á neytandanum, er að mestu í höndum einkaaðila. Þrátt fyrir frjálslegar yfirlýsingar um að með því að færa sölu áfengis í matvörubúðir myndu fimmtíu manns til viðbótar látast árlega af völdum áfengis hef ég ekki heyrt neinn leggja til að loka eigi bruggverksmiðjum eða þjóðnýta skemmtistaði.

Fráleitustu rökin snúa hins vegar að því að vöruúrval muni minnka og verðlag hækka. Að það sé á einhvern hátt hlutverk ríkisins að halda uppi viðunandi úrvali af víntegundum er náttúrulega mjög fyndin pæling. Ekki er sú pæling að verð áfengis muni hækka verri. Ef menn eru almennt þeirrar skoðunar, er þá ekki rökrétt framhald að vilja stofna Matvöruverslun ríkisins?

Auðvitað á ríkið ekki að standa í áfengissölu, frekar en lyfjasölu eða skotvopnasölu. Umrætt frumvarp snýst þó ekki um það heldur hvort færa eigi ákveðnar tegundir af víni í matvöruverslanir. Miðað við útbreiðslu áfengissölu einkaaðila nú þegar (á skemmti- og veitingastöðum og í dreifbýli) og þá staðreynd að ÁTVR hefur margfaldað aðgengi að áfengi á undanförnum árum er erfitt að sjá hvernig sú tilfærsla ætti að vera einhver yfirgnæfandi faktor í því að stuðla að aukningu áfengisneyslu Íslendinga.

***

Framsóknarmenn hafa lagt fram frumvarp þess efnis að hluti námslána breytist í námsstyrk. Samflokksmenn mínir hafa áður lagt fram svipuð frumvörp. Markmið frumvarpsins er að hækka menntunarstig þjóðarinnar með því að draga úr brottfalli og gera það fýsilegra að ljúka háskólanámi. Markmiðið er göfugt, en leiðin gölluð.

Leiðin gengur út á það að þriðjungur höfuðstóls námslána lánþega verði felldur niður ljúki námsmaður námi á tilskyldum tíma (látum það vera hversu vafasamt það er að miða við ,,tilskilinn tíma“)

Fyrir það fyrsta er ekki verið að styrkja stúdenta, heldur útskrifaða. Það er mikilvægur munur þar á.

Sökum þess að endurgreiðslur námslána eru grundvallaðar á launatekjum lánþega, en ekki höfuðstól lánsins, mun þriðjungs niðurfelling á höfuðstóli við námslok hafa lítil áhrif á endurgreiðslur á næstu árum eftir námslok. Endurgreiðslurnar fara eftir sem áður eftir tekjum viðkomandi, svo breytingin hefur einungis áhrif á hversu lengi viðkomandi er að greiða lánið upp.

Skv. grófum útreikningum mínum myndi breytingin hafa þau áhrif að endurgreiðslutími námslána hjá einstaklingi með lágar tekjur myndi styttast um 8 ár – endurgreiðslum myndi ljúka við 45 ára aldur, en ekki 53ja ára (m.v. námslok við 25 ára aldur og meðallán). Hálaunamanneskja lýkur endurgreiðslunni talsvert fyrr og hefur breytingin minni áhrif á hana.

Ergo, þriðjungs niðurfellingin gagnast miðaldra háskólamenntuðum einstaklingum. Það eitt og sér er í vafasamara lagi. Þegar velt er upp hvernig niðurstaðan samrýmist markmiðinu er erfitt að sjá tengslin. Ég þekki allavegana engan háskólanema sem er að velta því fyrir sér hvort hann verði búinn að greiða upp námslánin sín 45 ára eða 53 ára. Hvað þá einhvern sem ákveður að halda áfram í námi sem hann hefði annars hætt í beinlínis vegna þess.

Sé ætlunin að létta greiðslubyrði námslánanna eftir að námi lýkur á auðvitað að gera það með miklu markvissari hætti. Til dæmis væri hægt að lengja tímann sem lánin eru endurgreiðslulaus – núna eru það fyrstu 2 árin eftir að námi lýkur, það mætti vel hugsa sér að lengja þann tíma. Það myndi koma ungu fólki, sem er að koma þaki yfir höfuðið, hefja búskap og eignast börn, miklu betur.

Sé ætlunin að minnka brottfall úr háskólanámi og fjölga útskrifuðum er náttúrulega algjört grundvallaratriði að hækka lánin sem námsmenn eiga rétt á á námstímanum. Það er eina leiðin til að fjölmargir geti beinlínis stundað háskólanám af fullum krafti. Fólk á ekki að vera komið upp á foreldra og ættingja, fólk á ekki að þurfa að vinna baki brotnu með námi og tekjutenging lánanna á ekki að valda því að ómögulegt sé að snúa aftur í nám af vinnumarkaðinum. Til þess þarf að hækka grunnframfærsluna til samræmis við eðlileg útgjöld námsmanna, en ekki fella niður þriðjung höfuðstóls námslána að námi loknu. Það hljómar vissulega vel, en stenst varla nánari skoðun.

Ritstjórn Vefritsins er megaflott í Fréttablaðinu í dag!

Lundúnaferðin um helgina var vel heppnuð í flesta staði – að fara út á fimmtudegi og koma heim á sunnudegi er nefnilega helvíti fín formúla.  Það sem stóð uppúr:

• Fyrst og fremst verður náttúrulega að nefna stórmeistarajafntefli Fulham og Derby, 0-0, á Craven Cottage á laugardeginum. Það var unun að horfa á þessi leiknu lið spila brasilískan sóknarbolta í 90 mínútur. Takktakk.
• West Ham – Sunderland, 3-1, á sunnudeginum var öllu betri skemmtun. Sætin voru líka alveg brilljant – fyrir miðjum vellinum í hæfilegri hæð. Kenwyne Jones er annars magnaður leikmaður.
• Verslunarferð á Oxford Street. 2 bindi, 3 pör af sokkum og 3 nærbuxur eru afrakstur 3 klst á verslunargötu heimsins. Mér finnst það frekar lélegt.
• Asia de Cuba, fusion veitingastaður með sambland af asískri og kúbanskri matseld. Vááá, hvað það var góður matur.
• Úrslitaleikur heimsmeistaramótsins í rugby, þar sem England og Suður-Afríka áttust við. Vorum á alvöru sportpöbb í góðum félagsskap enskra, sem þó töpuðu leiknum því miður. Annars hefði allt sennilega gengið af göflunum.
• Burger King á Leicester Square.
• Ryðguð tungumálakunnátta hins veraldarvana ferðalangs. Að spyrja leigubílstjóra ,,are you loose?” er ekki töff… að átta sig á því að maður er alveg úti að aka og leiðrétta sig með því að segja ,,…no, no, no, I mean, are you free?” er ekki mikið betra. Takk fyrir, takk.

Annars er hjálögð mynd frá föstudagskvöldinu.

Tilraun Runólfssons til að kaupa rós handa undirrituðum gekk því miður ekki upp.

Er ekki kominn tími á færslu?

Ég er haldinn þeirri meinsemd að geta ekki skilgreint bloggið mitt, né hvers vegna ég blogga. Ekki hef ég eljuna og að því er virðist endalausa skoðanagleði þeirra sem tjá sig um þjóðmálaumræðuna daginn út og inn, ekki hef ég áhuga á því að birta hér einhvers konar persónulega dagbók með velgjulegri umfjöllun um ástir og óra, og ekki er ég á ferðalagi um exótískar slóðir rómönsku ameríku, þó að það sé vissulega inn á ,,hlutir sem ég ætla að gera á næstu tveim árum”-planinu mínu. Þessar vangaveltur koma reglulega upp hjá mér.

Engu að síður blogga ég samt.

#######################

Það hefur feikilega mikið gengið á undanfarna vikuna. Nýr meirihluti tekinn við í Reykjavík og bjartir tímar framundan. Ég held að það séu allar forsendur fyrir því að samstarfið muni ganga vel þó að auðvitað séu mál sem muni vera erfið. Fyrst og fremst held ég að þar geti næstu mánuðir reynst Birni Inga erfiðir enda ljóst að hann þarf að svara fyrir ýmislegt varðandi REI-málið allt saman. Að undirbúa brotthvarf flugvallarins úr Vatnsmýrinni er annað mál sem ég held að muni valda mikilli togstreitu – maður getur bara vonað að Margrét vinkona Sverris sjái að sér í þeim málum. Við í Ungum jafnaðarmönnum ályktuðum einmitt um völlinn á landsþinginu okkar og lögðum þar áherslu á að hann færi úr mýrinni, en tókum engu að síður undir áhyggjur sem lúta að því að hann verði fluttur til Keflavíkur. Hólmsheiðin hlýtur að vera fyrsti kostur, ef hún er veðurfræðilega nothæf.

#######################

Eftir að ég fór að dokjúmenta kvikmyndaáhorf mitt hérna á síðunni hef ég tekið eftir því að ég horfi á miklu færri bíómyndir en ég gerði mér grein fyrir. Einungis fjórar myndir í september og þrjár það sem af er þessum mánuði. Af þeim var 3:10 to Yuma með Russell Crowe og Christian Bale klárlega sú besta.

######################

Ég er annars á leiðinni til London um helgina. Takmarkið er að komast á Fulham – Derby á laugardeginum og sjá þar með tvö lélegustu lið úrvalsdeildarinnar á Leiknisvelli Lundúnaborgar. Það er fútt í því!

Við í Ungum jafnaðarmönnum í Reykjavík vorum að álykta um mál málanna í dag, tjékkit:

Ungir jafnaðarmenn í Reykjavík mótmæla flýtisölu á REI
Ungir jafnaðarmenn í Reykjavík (UJR) furða sig á hringlandahætti borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins í málefnum Reykjavík Energy Invest. Telur UJR það afleita hugmynd borgarfulltrúa flokksins að selja beri hlut Orkuveitu Reykjavíkur í félaginu með flýti. Til þess eru engar málefnalegar ástæður og augljóst að með þessu er einungis verið að breiða yfir trúnaðarbrest innan meirihluta borgarstjórnar. Tímabært er að borgarstjórnarmeirihlutinn taki hagsmuni Reykvíkinga fram yfir eigin aðgerðaþörf til að koma á pólitískum friði í eigin herbúðum.

Borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur lagt áherslu á að borgin eigi ekki að koma að áhætturekstri með þátttöku sinni í Reykjavík Energy Invest.  Vill UJR minna á í því samhengi að REI var stofnað fyrir rúmu hálfu ári og var ljóst frá upphafi að því var ætlað að koma að útrásarstarfsemi. Ekki bar á hugmyndafræðilegum ágreiningi innan raða borgarfulltrúanna þá og kemur vandlæting þeirra á aðkomu borgarinnar að starfsemi fyrirtækisins nú undarlega fyrir sjónir.

UJR leggja áherslu á að yfirvöld fari sér að engu óðslega á komandi vikum og mánuðum og krefjast þess að hlutur Orkuveitunnar í Reykjavík Energy Invest verði ekki seldur með óðagoti.

Ungir jafnaðarmenn í Reykjavík hafa jafnframt alvarlegar athugasemdir við þau vinnubrögð sem viðhöfð voru við samruna Reykjavík Energy Invest við Geysir Green Energy. Ljóst er að lýðræðislegir stjórnarhættir voru hafðir að engu við ákvarðanatöku í málinu og að ekki eru öll kurl komin til grafar ennþá í því máli. Er sérstaklega vert að benda á mikilvægi þess að farið verði ítarlega yfir vafasamar ákvarðanir stjórnar REI um kaupréttarsamninga til handa ,,lykilstarfsmönnum”, sem virðast illa þola nánari skoðun.

Skora annars á áhugasama að fjölmenna á palla ráðhúss Reykjavíkur á morgun, kl. 16, en þá verður aukafundur í borgarstjórn vegna málefna Orkuveitu Reykjavíkur.