Árni Helgason, framkvæmdastjóri þingflokks sjálfstæðismanna, bloggaði um daginn um nýlegar hugmyndir um að taka upp þrepaskipt skattkerfi. Þeir sem tala fyrir slíku kerfi gera það gjarnan með sanngirnisrökum – það er að segja, að þeir sem hafi meira á milli handanna beri að borgi hlutfallslega meira til samneyslunnar en aðrir. Árni kemur með hin klassísku rök íhaldsmanna gegn slíkum hugmyndum – hærri jaðarskattur (sem þrepaskipt skattkerfi veldur á þá sem eru með háar tekjur) er vinnuletjandi og það er hætta á að þrepaskiptingin flæki kerfið um of, með þeim afleiðingum að það verði ekki eins skilvirkt og ella.

Bæði sjónarhorn hafa sitthvað til síns máls. Að sjálfsögðu er eðlilegt að þeir sem hafa hærri tekjur greiði hlutfallslega hærri tekjuskatt enda er kerfið þannig þannig uppbyggt núna útaf persónuafslættinum. Einstaklingur með 200 þúsund krónur greiðir þannig mun lægra hlutfall tekna sinna í skatt, en einstaklingur með 800 þúsund krónur. Þeir sem tala fyrir þrepaskiptu skattkerfi vilja hins vegar að það sé meiri munur á skattprósentunum en er núna.

Það eru hins vegar takmörk fyrir því hversu langt er hægt að ganga í þessum efnum. Ef gengið er of langt mun kerfið vissulega verða flókið og vinnuletjandi og þar af leiðandi vinna gegn hagsmunum þeirra sem eru tekjulágir til lengri tíma litið. Færri unnar klukkustundir munu leiða til lægri þjóðarframleiðslu, minni peninga í ríkiskassann af sköttum og svo koll af kolli. Það sem skilur hópana tvo að er svo vitanlega matið á því hvar þessi mörk liggja – vinstrimenn telja vera svigrúm til að hækka skatta á þá tekjuhærri, en íhaldsmenn telja hámarkinu vera náð.

Daniel Hammermesh, hagfræðiprófessor við Texas-háskóla, bloggaði á Freakonomics-blogginu í gær um svipaða deilu sem er í farvatninu vestanhafs. Obama, hið bandaríska ígildi frjálslynds jafnaðarmanns, hefur heitið því að hækka skatta á þá sem hafa hæstar tekjur í Bandaríkjunum enda hefur ójöfnuður þar vaxið geigvænlega á síðastu áratugum. Íhaldsmenn þar vestra koma með áþekk mótrök og þeir íslensku: að hærri jaðarskattur á tekjuháa sé svo vinnuletjandi að hann gangi einfaldlega ekki upp.

Hammarmesh er hins vegar síður en svo að kaupa þau rök og telur að áhrifin munu vera smávægileg. Eða með hans eigin orðum:

Conservatives will surely argue that this will reduce incentives to work.

Give me a break: Nearly all the labor economics evidence suggests that labor supply elasticities are very low at the upper end of the wage distribution. The disincentive effects on work effort will be trivial.

Á komandi árum, þegar fyrirsjáanlegt er að hækka þurfi skatta til að borga fyrir sukktímabil frjálshyggjunnar á Íslandi, þá munu svona mál einmitt vera í brennideplinum. Hvernig á að hækka skatta? Á að skella flatri skattahækkun á alla? Eða er réttlátt að þeir sem eru með breiðari bök taki stærri hluta byrðanna á herðar sér?

Í slíkum debat dugar einfaldlega ekki að vísa í sömu hagfræðikreddurnar og komu okkur í þá stöðu sem við erum núna. Við hljótum að líta til landanna í kringum okkur og sjá hvað þau eru að gera. Annað er einfaldlega ekki boðlegt.