Fyrir tæpum þrem árum skrifaði ég þriggja greina bálk um verðtrygginguna (I, II & III), sem birtist á Vefritinu. Í greinunum komst ég að þeirri niðurstöðu að verðtryggingin sem slík væri ekki svo slæm, heldur væru slæm áhrif hennar einungis afleiðing óábyrgrar ríkisfjármálastefnu yfirvalda. Ég fullyrti meira að segja að hún væri góð fyrir alla hlutaðeigandi, að því gefnu að efnahagslegur stöðugleiki ríkti.

Í lok þriðju greinarinnar bætti ég svo eftirfarandi við:

Telji andstæðingar verðtryggingarinnar hana engu að síður slíka böl að ekki verði lifað með henni, væri þó mun skynsamlegra að þeir myndu beita sér fyrir því að t.a.m. Íbúðalánasjóður byði upp á óverðtryggð húsnæðislán til jafns við verðtryggð húsnæðislán í stað þess að leggja til blátt bann við verðtryggingunni(hér er þó ekki verið að mæla með því, eingöngu verið að benda á að það sé skynsamlegri kostur). Þannig gætu húsnæðiskaupendur sjálfir vegið og metið, út frá eigin forsendum, hvor kosturinn myndi henta þeim betur.

Í umræðum leiðtoga stjórnmálaflokkanna á RÚV í gærkveldi nefndu tveir, ef ekki þrír, formenn stærstu flokkanna að þetta væri sú leið sem væri skynsamlegast að fara við að vinda ofan af víðtækum áhrifum verðtryggingarinnar hér á landi.

Loksins, loksins, eru ábyrgir stjórnmálamenn hættir að kvabba um afnám verðtryggingarinnar og farnir að horfa til þessarar mun raunhæfari og eðlilegari lausnar. Því hljóta allir góðir menn að fagna.

Færslan úr háskólanum í pólitíkina fer þeim misvel, Tryggva og Gylfa. Ég hef nú reyndar ekki séð mikið til þeirra í sjónvarpi, en horfði á umræður þeirra í Íslandi í dag nú í kvöld um 20% niðurfellingu skulda. Á meðan Tryggvi var með hálfundarlegan málflutning um að fá ekki að skýra mál sitt og að hann væri nú ekki að “bulla bara eitthvað út í loftið”, fannst mér Gylfi útskýra mál sitt af yfirvegun og skýrleika… ekki skemmir svo fyrir að hann er líka hnyttinn og orðheppinn.

Get ekki annað en tekið undir með Gauta Eggerts í að vona að afskiptum Gylfa af stjórnmálum ljúki ekki við næstu kosningar. Ef að félagshyggjustjórnin heldur áfram þá held ég að það yrði einmitt mikill fengur af því að halda honum áfram sem viðskiptaráðherra (þó að ég sé reyndar almennt ekkert alltof hrifinn af “faglegum” ráðherrum).

*

Vangavelturnar um skuldastöðu heimilanna finnast mér annars ansi athyglisverðar. Hugmyndin um 20% flata niðurfellingu skulda er alveg góðra gjalda verð – hún er í rauninni ekkert ósvipuð því og ef vísitala neysluverðs væri skrúfuð niður um rúmlega eitt ár. Þó að það hljómi afskaplega einfalt og fallegt þá er það hins vegar afskaplega klunnaleg aðgerð. Jújú, aðgerðin myndi hjálpa fjölmörgum og bjarga frá gjaldþroti, en hún myndi líka leiða til þess að fjölmargir sem hafa enga þörf fyrir niðurfellingu skulda myndu fá óvæntan bónus frá skattgreiðendum framtíðarinnar.

Þá er nú miklu skynsamlegra að einangra þá sérstaklega sem eiga í greiðsluvandræðum og láta hina vera – hnitmiðuð og skilvirk aðgerð er það sem þarf. Gauti Eggerts og Jón Steinsson, tveir af færustu hagfræðingum landsins, færa einmitt rök fyrir slíkri aðgerð í grein sem birtist í Mogganum um daginn. Held að það sé miklu skynsamlegri og réttlátari ráðstöfun en sú sem Tryggvi mælir fyrir… raunar verð ég að viðurkenna að mér finnst alveg ótrúlegt ef Sjálfstæðismenn fari almennt að tala fyrir þeirri leið. En jújú, það er svo sem lúxusinn sem fylgir því að vera í stjórnarandstöðu – hugmyndirnar  þurfa ekkert endilega að vera vatnsheldar.

Árni Helgason, framkvæmdastjóri þingflokks sjálfstæðismanna, bloggaði um daginn um nýlegar hugmyndir um að taka upp þrepaskipt skattkerfi. Þeir sem tala fyrir slíku kerfi gera það gjarnan með sanngirnisrökum – það er að segja, að þeir sem hafi meira á milli handanna beri að borgi hlutfallslega meira til samneyslunnar en aðrir. Árni kemur með hin klassísku rök íhaldsmanna gegn slíkum hugmyndum – hærri jaðarskattur (sem þrepaskipt skattkerfi veldur á þá sem eru með háar tekjur) er vinnuletjandi og það er hætta á að þrepaskiptingin flæki kerfið um of, með þeim afleiðingum að það verði ekki eins skilvirkt og ella.

Bæði sjónarhorn hafa sitthvað til síns máls. Að sjálfsögðu er eðlilegt að þeir sem hafa hærri tekjur greiði hlutfallslega hærri tekjuskatt enda er kerfið þannig þannig uppbyggt núna útaf persónuafslættinum. Einstaklingur með 200 þúsund krónur greiðir þannig mun lægra hlutfall tekna sinna í skatt, en einstaklingur með 800 þúsund krónur. Þeir sem tala fyrir þrepaskiptu skattkerfi vilja hins vegar að það sé meiri munur á skattprósentunum en er núna.

Það eru hins vegar takmörk fyrir því hversu langt er hægt að ganga í þessum efnum. Ef gengið er of langt mun kerfið vissulega verða flókið og vinnuletjandi og þar af leiðandi vinna gegn hagsmunum þeirra sem eru tekjulágir til lengri tíma litið. Færri unnar klukkustundir munu leiða til lægri þjóðarframleiðslu, minni peninga í ríkiskassann af sköttum og svo koll af kolli. Það sem skilur hópana tvo að er svo vitanlega matið á því hvar þessi mörk liggja – vinstrimenn telja vera svigrúm til að hækka skatta á þá tekjuhærri, en íhaldsmenn telja hámarkinu vera náð.

Daniel Hammermesh, hagfræðiprófessor við Texas-háskóla, bloggaði á Freakonomics-blogginu í gær um svipaða deilu sem er í farvatninu vestanhafs. Obama, hið bandaríska ígildi frjálslynds jafnaðarmanns, hefur heitið því að hækka skatta á þá sem hafa hæstar tekjur í Bandaríkjunum enda hefur ójöfnuður þar vaxið geigvænlega á síðastu áratugum. Íhaldsmenn þar vestra koma með áþekk mótrök og þeir íslensku: að hærri jaðarskattur á tekjuháa sé svo vinnuletjandi að hann gangi einfaldlega ekki upp.

Hammarmesh er hins vegar síður en svo að kaupa þau rök og telur að áhrifin munu vera smávægileg. Eða með hans eigin orðum:

Conservatives will surely argue that this will reduce incentives to work.

Give me a break: Nearly all the labor economics evidence suggests that labor supply elasticities are very low at the upper end of the wage distribution. The disincentive effects on work effort will be trivial.

Á komandi árum, þegar fyrirsjáanlegt er að hækka þurfi skatta til að borga fyrir sukktímabil frjálshyggjunnar á Íslandi, þá munu svona mál einmitt vera í brennideplinum. Hvernig á að hækka skatta? Á að skella flatri skattahækkun á alla? Eða er réttlátt að þeir sem eru með breiðari bök taki stærri hluta byrðanna á herðar sér?

Í slíkum debat dugar einfaldlega ekki að vísa í sömu hagfræðikreddurnar og komu okkur í þá stöðu sem við erum núna. Við hljótum að líta til landanna í kringum okkur og sjá hvað þau eru að gera. Annað er einfaldlega ekki boðlegt.

Financial Times* birtir alveg hreint prýðusgóðan pistil um hrun heimskapitalismans og, um leið, dogmatískrar trúar á einfeldningslegar hagfræðikreddur sem tröllriðið hafa hinum vestræna heimi frá tímum Thatcher og Reagan. Það sem gerir þennan pistil merkilegri en ella, er að sá sem heldur á penna er Martin Wolf, einn aðalefnahagsmálaspekúlant blaðsins og þangað til nýlega, stækur stuðningsmaður hins frjálsa heimshagkerfis. Mæli klárlega með lestri pistilsins.

* Áður en ég kom til London sór ég þess dýran eið að byrja aldrei blogg á að tala um grein sem ég las í Financial Times. Jæja, svo bregðast krosstré, sem önnur tré!

Rakst á eftirfarandi tilvitnun í einni af greininni sem ég er að lesa fyrir þessa viku.

The increase in incomes of the top 1 percent of Americans from 2003 to 2005 exceeded the total income of the poorest 20 percent of Americans, data in a new report by the Congressional Budget Office shows.The poorest fifth of households had total income of $383.4 billion in 2005, while just the increase in income for the top 1 percent came to $524.8 billion, a figure 37 percent higher.

New York Times, December 15th 2007.

Þetta er svo svívirðilegt að maður þarf að lesa þetta tvisvar til að átta sig almennilega á þessu. Það væri athyglisvert að sjá sambærileg gögn fyrir Ísland.

Ég skrifa og skrifa og skrifa ritgerðir. Þá er það síðasta sem maður nennir að gera að blogga. Ég rakst samt á fróðlegt myndband um heimskreppuna… og kem því hér með á framfæri. Jahso.